Józef Maria Ruszar, Mane tekel fares. Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza
STRONA GŁÓWNA / PUBLIKACJE /
Biblioteka Pana Cogito
/ JÓZEF MARIA RUSZAR, MANE TEKEL FARES. OBRAZY BOGA W TWÓRCZOŚCI TADEUSZA RÓŻEWICZA
Oprawa: miękka
Ilość stron: 352
Wydawca:
Instytut Myśli Józefa Tischnera, Wydawnictwo Naukowe ATH
Rok wydania: 2019
ISBN: 978-83-60911-33-4, 978-83-66249-05-9
Język: polski
Ilość stron: 352
Wydawca:
Instytut Myśli Józefa Tischnera, Wydawnictwo Naukowe ATH
Rok wydania: 2019
ISBN: 978-83-60911-33-4, 978-83-66249-05-9
Język: polski
(fragment wstępu Józefa Marii Ruszara)
Mane, tekel, fares to książka obrazoburcza, choć grzeczna wobec dotychczasowych badaczy problemu. Nie chodzi bowiem o to, by się naśmiewać z nieporozumień i interpretacyjnych pomyłek, lecz w dialogu i sporze dotrzeć do maksymalnie wiernych odczytań tekstów. Nie jest to postawa pozbawiona założeń. Przeciwnie, wyrasta z kilku niewzruszonych przekonań, które obecnie wcale nie należą do powszechnie podzielanych, więc wymagają przedstawienia. Po pierwsze, niniejszy zbiór tekstów analizujących lirykę Różewicza zrodził się z pewności, że istnieje sztuka interpretacji, która dociera do sensu zawartego w tekście i ów sens nie jest dowolną kreacją interpretatora. Teza nie jest błaha, skoro wkrótce minie trzydzieści lat, od kiedy to w Robinson College w Cambridge University doszło do znanej polemiki między Umbertem Eco a Richardem Rorty’m na temat istnienia bądź nieistnienia obiektywnej interpretacji. Wszak niektórych badaczy przestał obchodzić empiryczny autor i jego opinia o własnym zamyśle. Także w Polsce spór miał swoją kontynuację, a udział w nim wzięli najsławniejsi badacze, jak: Włodzimierz Bolecki, Michał Głowiński, Henryk Markiewicz, Ryszard Nycz, Janusz Sławiński i inni teoretycy literatury, ale także filozofowie i kulturoznawcy, między innymi Andrzej Szahaj i Jerzy Kmita. Zgodnie z przewidywaniami, zagadnienie zostało nierozstrzygnięte przynajmniej w tym znaczeniu, że osiągnięcie konsensusu okazało się niemożliwe. Dlatego czuję się w obowiązku ostrzec P.T. Czytelnika, że w mojej praktyce interpretacyjnej – jakże skandalicznie tradycyjnej! – zwyciężyło przekonanie Umberta Eco, że jednak istnieje różnica między interpretacją a użyciem tekstu i jesteśmy w stanie ustalić, że jakaś lektura jest nietrafna (albo mniej trafna) z punktu widzenia „strategii semiotycznej tekstu” albo po prostu znajomości własnej kultury. Więcej, jestem przekonany, że domyślna intencja autora istnieje i jest nie tylko poznawalna, ale także bywa istotna.
Po drugie, uważam, że zasadniczo sensy zawarte w tekście zależą od woli czy też intencji autora, z uwzględnieniem jednak pewnego stopnia nieświadomości (podświadomości, niejasnych skojarzeń, obrazów i archetypów), uwarunkowanych nie tylko psychicznie, ale również kulturowo i historycznie. A więc dzieje krwawej jatki, jaką był wiek XX, również nie mogą zostać pominięte, nie można także zapomnieć o ideologicznych podstawach ludzkich zachowań i wyborów, o czym trzeba napisać nieco szerzej.
Przeczytaj wstęp tu
SPIS TREŚCI (rozwiń)
Spis treści
Wykaz stosowanych skrótów……………………………………………………………13
WSTĘP. W CIENIU BIBLII…………………………………………………………………..19
ZBRODNIA I PŁAĆ KAINA. „LAMENT” ANTONIMEM„WIEDZY RADOSNEJ” FRIEDRICHA NIETZSCHEGO…………………………………………………………..27
Spowiedź i płacz Kaina…………………………………………………………………..30
Gra z katolicką i świecką tradycją europejską…………………………………….33
Figura Kaina (w planie aksjologicznym)……………………………………………39
Biografia i aksjologia………………………………………………………………………44
Dlaczego płacz zamiast radosnej wiedzy?………………………………………….50
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE……………………………55
Bóg przed człowieczym trybunałem (figura Kaina a interpretacyjne pokusy)………………………………………………………………………………………55
„MANE, TEKEL, FARES”. ZANIK ŚWIĘTOŚCI I ZANIK POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W WIERSZU „SERCE PODCHODZI DO GARDŁA”…………61
Metaforyczne rozliczenia………………………………………………………………..65
Akces do komunizmu……………………………………………………………………..67
Sprawa wyjścia z podziemia…………………………………………………………….71
„Gliwicka emigracja” i obraz partyzantki…………………………………………..76
Zmiana optyki w XXI wieku……………………………………………………………84
Jak otwarta rana…………………………………………………………………………….89
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE…………………………..94
Tak zwany „krach kultury europejskiej” (uzupełnienie historyczne)….94
ZAPRZECZONE OJCOSTWO. „SYN MARNOTRAWNY (Z OBRAZU HIERONIMA BOSCHA)”………………………………………………………………………..109
Trzy narracje: Różewicz, Bosch i św. Łukasz……………………………………111
Pozorna ekfraza……………………………………………………………………………120
Wątek biograficzno-pokoleniowy……………………………………………………124
Poezja i teologia. Odmowa zbawienia……………………………………………..137
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE……………………..146
Wędrowiec i „poeta przeklęty” (pokusa interpretacyjna)………………….146
Poetyka immanentna albo pouczenie krnąbrnego autora
(pokusa interpretacyjna)……………………………………………………………..151
Syn marnotrawny według Auerbacha (pokusa interpretacyjna)……….154
NIEMOŻLIWE ODPUSZCZENIE GRZECHÓW. „BIEL” (Z TOMIKU „NIC W PŁASZCZU PROSPERA”) …………………………………………………………………………………161
Budowa tekstu a sugerowana hierarchia znaczeń………………………………162
Intertekstualność i transpozycja tematu a ruch i czas………………………..166
Kontekst religijny (biblijny i liturgiczny)………………………………………….168
Klęska w miejsce tryumfu………………………………………………………………172
Mitologia chrześcijańska i religioznawstwo……………………………………..177
Demoniczna metanoia …………………………………………………………………..181
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE……………………..184
Biel i Nowy człowiek (dopisek interpretacyjny)……………………………….184
Cywilizacja, czyli wymyślanie siebie (dopisek interpretacyjny)………..188
SPÓŹNIONY NA PARUZJĘ? *** „EINST HAB ICH DIE MUSE GEFRAGT” ….191
Wrota śmierci i śmieciowe piekło……………………………………………………192
Pytanie, którego nie znamy……………………………………………………………196
Spełniony koniec świata………………………………………………………………..199
Tradycja Dantego a Friedrich Nietzsche………………………………………….204
Technika i świat jako tworzywo…………………………………………………….207
Noc dziejów………………………………………………………………………………….212
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE………………………217
Odbudowa po Apokalipsie. W środku życia
(dopisek interpretacyjny)…………………………………………………………….217
EPIFANIA WSPÓŁCZESNEGO PIŁATA. „WIDZIAŁEM GO”………………….225
Zdegradowana Ewangelia………………………………………………………………227
Chrystus i apostołowie w garniturach…………………………………………….229
W obliczu Sądu Ostatecznego………………………………………………………..232
DOPISKI, POLEMIKI I POKUSY INTERPRETACYJNE……………………..236
Kim jest bliźni? Obcy człowiek (dopowiedzenie)……………………………236
RÓŻEWICZ KONTRA MIŁOSZ. „ZAĆMIENIE ŚWIATŁA” I INNE WIERSZE…………………………………………………………………………245
Wygaśnięcie Absolutu…………………………………………………………………..245
Drugie poważne ostrzeżenie…………………………………………………………..251
Poeta emeritus………………………………………………………………………………..257
Szewc i filozof……………………………………………………………………………..262
Ślady i naśladowanie…………………………………………………………………….269
Contra teoreticum?………………………………………………………………………….274
ZAKOŃCZENIE. EWANGELIA WZAJEMNEGO OPUSZCZENIA………………283
Pierwodruki artykułów…………………………………………………………………299
Streszczenie i słowa kluczowe……………………………………………………….303
Abstract and keywords………………………………………………………………….305
Nota o autorze………………………………………………………………………………310
About the author…………………………………………………………………………..312
Bibliografia…………………………………………………………………………………..313
Indeks osobowy……………………………………………………………………………330
