ARTYKUŁY
Article published in: Thinking in Value (No 2) Agathology, pp. 176–202Artykuły o Tischnerze | Inne artykuły
Aleksander Bobko “The subject facing goodness”
The structural analysis of the cognizing subject conducted in the last chapter has led us to the following conclusion: the same mental faculties which enable the rational recognition of reality...Czytaj więcej
Aleksander Bobko “The religious perspective in Tischners philosophy”
The analyses conducted here on the structure of the thinking subject, whose final accomplishment is supposed to be the realization of goodness, have led us to the thesis that the...Czytaj więcej
Aleksander Bobko “Spór o istnienie człowieka AD 2020”
Pytanie o człowieka stało zawsze w samym centrum filozofii Józefa Tischnera. We wstępie do swojego Sporu o istnienie człowieka pisał o intencjach towarzyszących mu przy pracy nad tym dziełem, ale...Czytaj więcej
Aleksander Bobko “Idea solidarności ze współczesnej perspektywy”
Wydarzenia sierpnia 1980 roku sprawiły, że słowo „solidarność” wniosło do języka polskiego nową, niezwykłą treść. Pisał o tym Józef Tischner na kartach Etyki solidarności – zbioru tekstów, w których próbował...Czytaj więcej
Jan Andrzej Kłoczowski “Wyobraźnia miłosierdzia” (medytacja nad słowami Jana Pawła II)
Niewątpliwie większość z nas zgadza się z tym, że ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski miała miejsce w tym, 2005 roku, na przełomie marca i kwietnia, w kiedy towarzyszyliśmy...Czytaj więcej
Jan Andrzej Kłoczowski “Simone Weil w sporze z personalizmem”
Simone Weil (1909 - 1943) przeżyła swój pierwszy kryzys w wieku czternastu lat. 1 Podsłuchała rozmowę swoich rodziców z przyjaciółmi, którzy wypowiadali się na temat jej i o trzy lata...Czytaj więcej
Jan Andrzej Kłoczowski “Od Boga filozofów do obecności Boga”
Posuwamy się coraz dalej w naszej lekturze tekstów Heschela. Próbujemy prześledzić jego filozofię religii, odkryć wewnętrzną logikę raczej nie systemu, lecz sposobu rozumowania. Odnosimy ją do obecnego stanu debaty w...Czytaj więcej
Jan Andrzej Kłoczowski “Józef Tischner – strategie myślenia religijnego”
Religia była i jest przedmiotem zainteresowań filozofów, zarówno krytycznie do niej nastawionych, jak i starających się głębiej zrozumieć naturę jej istoty. Założenia, jakie przyjmują, decydują o wyborze strategii badania religii....Czytaj więcej
Jan Andrzej Kłoczowski “Czy istnieje postęp w kulturze?”
Temat, który mam rozważyć, tylko z pozoru jest prosty, obydwa bowiem terminy ujęte w tytule należą do języka potocznego. Jednakże przy bardziej wnikliwym spojrzeniu sprawa nie jest taka oczywista. Humanista...Czytaj więcej
Karol Tarnowski “Transcendentalia?”
Kiedy piszemy: „prawda”, „dobro”, „piękno”, mamy pokusę, żeby je pisać z dużej litery: Prawda, Dobro, Piękno. Ten sposób pisania (i myślenia) wskazuje natychmiast na metafizyczną koncepcję tzw. transcendentaliów, czyli pojęć,...Czytaj więcej
Karol Tarnowski “Paths of damnation, paths of salvation”
The concept of drama—the main category of Józef Tischner’s philosophy— condenses the heart of human existence, where the essence of drama is the possibility of ruin or salvation. “By taking...Czytaj więcej
Karol Tarnowski “Józef Tischner – niezastąpiony filozof nadziei”
Ks. Józef Tischner – to z pewnością jedna z najważniejszych postaci polskiego życia powojennego i polskiej filozofii. Tischner mówił, że najpierw jest człowiekiem, potem filozofem, a na końcu księdzem. Jako...Czytaj więcej
Karol Tarnowski “Granice hermeneutyki”
Hermeneutyka to zarówno dyscyplina naukowa, stosowana szeroko w naukach humanistycznych, jak doktryna filozoficzna i zarazem gałąź filozofii, która tę doktrynę stosuje w praktyce. Jednak hermeneutyka była od dawna stosowana jako...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “Wątki protestanckie w polskiej filozofii dialogu – Tischner czyta Kierkegaarda”
Wstęp Józef Tischner swą najważniejszą książkę Spór o istnienie człowieka – którą nazywa „kawałkiem złotej żyły” swojej filozofii – kończy rozdziałem Kierkegaard a wymiar wdzięczności. Koniec wieńczy całość. Søren Kierkegaard...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “The Master and Margarita: Satan, Savior from Evil”
The countless interpretations of The Master and Margarita emphasize the most disturbing thought for the readers. This is an amazingly simple and moving truth: from the clutches of the Soviet...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “O możliwości toposu boskości”
Bóg jest inny niż nasze myślenie i mówienie o Bogu. Mówiąc o Bogu, nie potrafimy nie mówić o sobie. [...] Mówmy więc o sobie świadomie. [...] Mowa o Bogu staje...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “Doświadczenie religijne – dramat mojej wolności”
Dobrze postawione pytanie to takie, które odsłania przed pytającym swą heurystyczną moc; zawiera w sobie jakieś napięcie i staje się wyzwaniem dla myślenia. To, które zawarte jest w tytule niniejszego...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “Dobro i zło jako metafory”
W swoich rozważaniach chciałbym podjąć kwestię pewnego napięcia, a nawet sporu, które odnajduję w myśli Józefa Tischnera. Owo napięcie, którego istota będzie się przed nami stopniowo odsłaniać, nieustannie drąży myślenie...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “Bóg bliski, Bóg odległy, Bóg obcy – nieobecność Boga jako wyzwanie”
W swych rozważaniach chciałbym na wstępie odwołać się do własnych analiz prowadzonych w książce zatytułowanej Logos wiary. Między boskością a racjonalnością. Jedna z głównych tez tamtych rozważań była następująca: początek...Czytaj więcej
Adam Hernas “Metafizyczne warunki możliwości myślenia aksjologicznego”
Odejście od myślenia o wartościach, jakie nastąpiło zwłaszcza po Heideggerze i Lévinasie, nie znaczy, że aksjologia jako taka została raz na zawsze odrzucona. Zmienił się natomiast plan, na którym toczy...Czytaj więcej
Adam Hernas “Jak jest możliwa wspólnota wolnych ludzi”
Problemem, który chciałbym tu postawić i zarazem ponownie poddać analizie, jest stare pytanie o to, jak mogłaby się urzeczywistnić uniwersalna wspólnota, obejmująca wszystkich wolnych ludzi, zdolna do pokojowego trwania mimo...Czytaj więcej
Adam Hernas “Hope”
Hope is the mother of the dumb, sister of fools, those who don’t know how to count their chances aunt of disheveled beautiful souls, who easily forget every loss cousin...Czytaj więcej
Adam Hernas “Bliskość jako paradygmat myślenia o drugim”
1. Zastanawiając się nad dobrze ugruntowaną we współczesnej filozofii kwestią drugiego, warto zwrócić uwagę na prosty, ale symptomatyczny fakt, że właściwie aż do XX wieku filozofia milczała o drugim człowieku...Czytaj więcej
Adam Hernas “Absolutne Dobro (…) nie może nie istnieć”
1. Agatologia w zarysie. Tischnerowska agatologia, której zarysy można zrekonstruować na podstawie analiz i myśli rozsianych w wielu miejscach dzieła, nie da się oddzielić od założeń filozofii dramatu, rozumianej w...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Solidarity Means a Bond”
Zbigniew Stawrowski "Solidarity Means a Bond", Thinking in Values (No 1), p. 159–171...Czytaj więcej
Adam Workowski “The Solidarity Community: A Phenomenological Analysis”
“Solidarity” could occur thanks to free and independent persons who built a community on the basis of universal ethical values. A community founded on solidarity with the downtrodden had within...Czytaj więcej
Karol Tarnowski “Fundamental Faith”
In this, the closing chapter of our analysis, I shall attempt to search for something which in our tangled epoch of “God’s death,” in our pluralistic market of ideas, and...Czytaj więcej
Charles Taylor “Several Reflections on the Theme of Solidarity”
Several Reflections on the Theme of Solidarity, Thinking in Values, p. 68–77...Czytaj więcej
Aleksander Bobko “Philosophical Anthropology as the Main Thread of Tischner’s Work”
Thinking about man occupied a very specific position in the philosophy of Fr. Józef Tischner. His life and work testify that the human being was the main theme of his...Czytaj więcej
Antoni Szwed “Many Faces of Exploitation”
Abstract: As the subject of this chapter there are considered different kinds of the contemporary work exploitation. Reflected below are: senseless work, unjust employment contract, bank usury towards employee, structural...Czytaj więcej
Antoni Szwed “Dlaczego dziś potrzebujemy filozofii pracy Ks. Józefa Tischnera?”
W ciągu zaledwie kilku lat po śmierci Księdza Józefa Tischnera (1931-2000) zdołano napisać całkiem sporo książek i artykułów na temat różnych wątków jego filozofii. Tischner jest chętnie komentowanym filozofem, mimo...Czytaj więcej
Antoni Szwed “Józef Tischner i jego inspiracje filozofią wolności Sørena Kierkegaarda”
https://filozofiawolnosci.org/antoni-szwed-jozef-tischner-i-jego-inspiracje-filozofia-wolnosci-sorena-kierkegaarda/...Czytaj więcej
Antoni Szwed “Solidarność dziś”
Gdy przed 25 laty, w pamiętnym sierpniu 1980 roku, zrodził się olbrzymi ruch społeczny, który dał początek Niezależnemu Samorządnemu Związkowi Zawodowemu „Solidarność”, nie poprzedziła go żadna teoretyczna refleksja, ani nie...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Tischner – persona non grata w polskiej humanistyce”
To, że źle dzieje się w polskiej nauce, szczególnie zaś naukach humanistycznych, stało się od pewnego czasu poczuciem powszechnym, czego wyrazem powstały w zeszłym roku Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej. Podzielając...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Problem zła w ‘Sporze o istnienie człowieka’ Józefa Tischnera”
Gdybyśmy chcieli określić lapidarnie główne pole filozoficznej refleksji Józefa Tischnera trudno nie posłużyć się jego własnym terminem: agatologia – filozofia dobra. Kiedy jednak przyglądamy się bliżej jego rozlicznym tekstom, to...Czytaj więcej
Łukasz Tischner “Europa po góralsku”
Ojciec powiada, że to Europa. W dnie jasne całą widać jak na dłoni, Dymiąca jeszcze po wielu potopach, Mieszkanie ludzi, psów, kotów i koni. Czesław Miłosz, „Z okna” Bardzo się...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Solidarność jako doświadczenie”
Mateusz Ciołkowski: Panie Profesorze, chciałbym zacząć od Pańskiego doświadczenia Solidarności. Najpierw był Pan uczestnikiem tych wydarzeń, dopiero później starał się to skonceptualizować, w ostatnich latach choćby za sprawą pisania, ale...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Solidarność, miłosierdzie sprawiedliwość”
Solidarność jako ruch społeczny, który doprowadził do upadku systemu komunistycznego stał się istotnym elementem dziejów Polski i świata. Pytanie, na czym właściwie polegało jego przesłanie i czy nadal jest ono...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Solidarność a idea doskonałej wspólnoty”
Czym była idea solidarności, która z taką mocą objawiła się w Polsce w 1980 i 1981 roku? Dlaczego po roku 1989 nie stała się ona fundamentem budowy nowego porządku ustrojowego,...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Solidarność znaczy więź”
I. Ruch „solidarności” to zjawisko, którego nie może pominąć nikt, kto pragnie zrozumieć wydarzenia ostatnich dwóch dekad w Polsce i na świecie. Czym innym jest jednak politologiczna analiza „solidarności” jako...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “O zapomnianej solidarności”
Dzieje ludzkości można rozumieć jako ciąg wydarzeń, w których idee krążące po świecie zadamawiają się w nim na stałe, nadając mu zupełnie nową postać. Takie uniwersalne idee jak choćby: wolność,...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Heglowskie inspiracje Tischnerowskiej filozofii wolności”
Wśród myślicieli, którzy wpłynęli na filozoficzny rozwój i twórczość Józefa Tischnera nie trudno wymienić tych najbardziej znaczących. To przede wszystkim Edmund Husserl, z którego dzieł pod opieką swojego mistrza Romana...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Spór o istnienie człowieka a wolność religijna”
Motyw przewodni niniejszych rozważań – spór o istnienie człowieka – nawiązuje do tytułu książki Józefa Tischnera[1], w której krakowski filozof oprowadza nas – niczym Dante w Boskiej Komedii – przez...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Ostatnie kuszenie Tischnera”
Piotr Kaszczyszyn, Jan Maciejewski – Uprzedźmy, o czym będziemy rozmawiać. Chcemy obsadzić Pana Profesora w naszej rozmowie niejako w dwóch rolach. Po pierwsze, jako filozofa prowadzącego namysł nad obecnym stanem...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “O wspólnocie, zdradzie i pojednaniu”
Pytanie o sens międzyludzkiej wspólnoty nabiera szczególnego charakteru w czasach opresji. W latach panowania komunistycznego reżimu ratowanie podstaw wspólnoty oraz zidentyfikowanie i określenie charakteru grożących jej niebezpieczeństw stanowiła dla najbardziej...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “O pewnej fundamentalnej iluzji. Polemiczny komentarz do myślenia politycznego Tischnera”
Nie ma iluzji bez jakiejś ukrytej w niej prawdy. Rola myślenia wobec iluzji jest podwójna. Polega na zdemaskowaniu iluzji i na pokazaniu jej prawdy. (...) Idzie bowiem o to, by...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Prawda i wolność w myśli Józefa Tischnera”
Kiedy organizatorzy konferencji „Religia i liberalizm w III Rzeczypospolitej” poprosili mnie o przygotowanie wystąpienia pod tytułem „Prawda i wolność w myśli Józefa Tischnera”, poczułem się zakłopotany. Z jednej strony, zbadanie...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Tischner o narodzie i ojczyźnie”
Kwestia przynależności do narodu, ojczyzny, państwa nie jest dla nas sprawą prostą. Czujemy dobrze wagę tej relacji, a jednocześnie mamy poważne kłopoty, by ją odpowiednio opisać. Pewnie dlatego, że nie...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Patron dobrej myśli. Epitafium”
„Łaska to wdzięk, gracja. Człowiek działa pod jej wpływem dlatego, że pociąga go wdzięk dobra (...). Kiedy przez drogę idzie wdzięk w postaci ładnej dziewczyny, jest to właśnie metafora łaski....Czytaj więcej
Adam Workowski “Tischner i Husserl: dzieje fascynacji”
https://filozofiawolnosci.org/adam-workowski-tischner-i-husserl-dzieje-fascynacji-2/ ...Czytaj więcej
Adam Workowski “Pokusy dualizmu w myśli Gabriela Marcela”
Walka z klasycznym dualizmem Kartezjusza Dualizm jest odwieczną pokusą myślenia. Rodzi się z dwóch źródeł: z wiary w nieśmiertelną duszę, która zapewnia życie po śmierci i z nieufności wobec własnej...Czytaj więcej
Adam Workowski “Myślenie z kimś i dla kogoś”
Samotność i agresja myślenia Myślenie odróżnia nas od zwierząt i roślin. Zastosowane w praktyce nauczyło nas budować domy, szpitale i bomby. Człowiek stał się koroną stworzenia dzięki współpracy i rywalizacji...Czytaj więcej
Adam Workowski “Etyczna wizja posiadania według Józefa Tischnera”
Powoli w naszych rozważaniach krystalizują się różne wizje posiadania. Do tej pory opieraliśmy posiadanie albo na operacjach subiektywności, albo też na zakorzenieniu człowieka w świecie. Gdzieś w tle tych koncepcji...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “God and Difference”
This text begins a research project concerning those thinkers who associate the discussion about the possibility of thinking about God with the problem of difference. The main question of these...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “Między miłością a sprawiedliwością. Kilka uzupełniających uwag do filozofii dramatu Józefa Tischnera”
We wstępie do swojej ostatniej książki „Sporu o istnienie człowieka” ks. Józef Tischner pisał: „Moim najgłębszym zamierzeniem był ideał systematyczności. Porównałbym to do rosnącego drzewa: wszystko zaczyna się od korzenia,...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski „Dobre było”
Ksiądz Józef Tischner należał z pewnością do tych nielicznych postaci, których głos w III RP był najpilniej słuchany. Choć jako „kapelan” „Solidarności” i twórca jej etyki stał się osobą szerzej...Czytaj więcej
Zbigniew Stawrowski “O wadze słów u Tischnera”
Józef Tischner to nie tylko wybitny przedstawiciel polskiego Kościoła, ale również znakomity filozof i nauczyciel akademicki, pilny obserwator i komentator życia publicznego, animator kultury podhalańskiej i jej dialektu, a także...Czytaj więcej
Ewa Kutryś “Błądzenie w żywiole prawdy. J. Tischnera miłość do teatru”
Józef Tischner nie miał jasnych, sprecyzowanych poglądów na temat teatru. W swojej pracy filozoficznej postrzegał go początkowo jako metaforę życia i przyporządkowywał żywiołowi piękna. „Wpadł” jednak w teatr tak niespodziewanie,...Czytaj więcej
Adam Hernas “Dramat spotkania z innym”
Późna fenomenologia wspólnoty Józefa Tischnera. J. Tischner: Inny. Eseje o spotkaniu, Kraków 2017. Kolejny już raz dostajemy do rąk nową publikację tekstów księdza Tischnera. Tym razem chodzi o stosunkowo mało...Czytaj więcej
Adam Hernas “Tischner i Levinas. Księdza z rabinem spór o człowieka.”
W jednej wielkiej tradycji duchowej nie ma takiej rzeczy, której brakowałoby w innej wielkiej tradycji duchowej.[1] E.Levinas Wolność skończona bez spotkania z Wolnością Nieskończoną marnieje. Ale spotkanie z Wolnością...Czytaj więcej
Inga Mizdrak “Homososi są wśród nas czy homosos jest w nas? Próba konfrontacji myśli Aleksandra Zinowiewa i Józefa Tischnera o sytuacji człowieka w świecie”
We współczesnym sporze o człowieka istotne miejsce zajmuje pojęcie homo sovieticus i to nie tylko z uwagi na pokłosie wielkich totalitaryzmów XX wieku, ale przede wszystkim z racji antropologicznych, cywilizacyjnych,...Czytaj więcej
Inga Mizdrak “Strefa ‘pomiędzy’ jako relacja, węzeł dramatyczny oraz oś uwspólnotowienia
„Pomiędzy” jest kategorią wieloznaczną i opisywaną w wielu kryteriach. Sam termin w sensie fizykalnym wskazuje na przestrzeń usytuowaną między dwoma obiektami wraz z różnym dystansem wobec nich. Mimo iż posiada...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Sprawa naszej godności”
„Umarli mówią, stanowią jakieś mniej lub bardziej określone zobowiązania” – pisał w „Filozofii dramatu” ks. Józef Tischner. „Niekiedy umarli zobowiązują mocniej niż żywi. U grobu zmarłego człowiek uświadamia sobie, że...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Praca nad ludzką nadzieją”
„Kiedy patrzę na moją robotę jako księdza i filozofa, wtedy łapię się na tym, że przez te kilkadziesiąt lat pracowałem głównie nad ludzką nadzieją” – mówił w 1995 roku ks....Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Norwid Tischnera”
W 1974 roku pisał o Norwidzie Czesław Miłosz: „Żaden polski poeta nie stał się w dwudziestym wieku osobistością tak albumową, tj. któż go nie używał na motta i epigrafy? I...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Gest nadziei”
Słowa „wyrzeczenie” i „poświęcenie” są w języku polskim wspaniale wieloznaczne. Wyrzeczenie to z jednej strony odmówienie sobie czegoś, rezygnacja z jakiejś wartości na rzecz innej, większej, z drugiej jednak –...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Drogami Tischnera”
Religia i ludzkie biedy Jarosława Gowina jest książką ważną z wielu powodów. Autor jest rektorem Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera, przyjął zatem na siebie odpowiedzialność za dziedzictwo pozostawione...Czytaj więcej
Marek Drwięga “Trzy lekcje z Dostojewskiego”
https://filozofiawolnosci.org/marek-drwiega-trzy-lekcje-z-dostojewskiego/...Czytaj więcej
Krzysztof Mech “Mistrz i Małgorzata, czyli, co począć z tą nadprzyrodzonością?”
Dorastamy, żyjemy, podążamy ku swojemu przeznaczeniu w dialogu z ludźmi, których spotykamy. Inni przynoszą nam siebie i to, co stworzyli. Ich dzieła nieustannie na nas oddziałują; czy chcemy tego, czy...Czytaj więcej
Antoni Szwed “Recepcja myśli Sørena Kierkegaarda w filozofii Józefa Tischnera”
Nie da się zaprzeczyć, że Józef Tischner wiele uczynił w naszym kraju dla popularyzacji wybitnych myślicieli europejskich. Można się o tym przekonać, przeglądając kolejne numery miesięcznika „Znak” z lat siedemdziesiątych...Czytaj więcej
Adam Workowski “Dom jako miejsce istnienia człowieka”
Dom jako miejsce istnienia człowieka Namiętność domu Trudno mówić o domu spokojnie i bez emocjonalnego patosu. Niemal dla wszystkich stanowi ogromną wartość. Tęsknimy za domem naszej przeszłości i marzymy...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Sprawa naszej godności”
„Umarli mówią, stanowią jakieś mniej lub bardziej określone zobowiązania” – pisał w „Filozofii dramatu” ks. Józef Tischner. „Niekiedy umarli zobowiązują mocniej niż żywi. U grobu zmarłego człowiek uświadamia sobie, że...Czytaj więcej
Wojciech Bonowicz “Czas nowej wspólnoty”
„Spotkanie z etyką solidarności jest chyba największą przygodą mego filozofowania – mówił w 1981 r. ks. Józef Tischner w wywiadzie udzielonym „Tygodnikowi”. – Pisałem o tym, że podstawowym obowiązkiem filozofii...Czytaj więcej
Aleksander Bobko “Myślenie religijne a myślenie polityczne”
Doszukiwanie się w twórczości Księdza Józefa Tischnera jakiejś teorii, która w sposób pozytywny mówiłaby o związku pomiędzy sferą religii i polityki, wydaje się być przedsięwzięciem bardzo ryzykownym. W debacie na...Czytaj więcej