Czwarty tom dzieł zebranych Józefa Tischnera jest trzecim tomem prezentującym jego wykłady, po tomach Etyka a historia (2008) oraz Współczesna filozofia ludzkiego dramatu (2012). Tym razem są to wykłady z filozofii człowieka, które Tischner rozpoczął jeszcze w latach siedemdziesiątych i prowadził je w ramach Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie aż do czerwca 1997 roku. Tom obejmuje dwa skrypty z roku 1982 i 1986, przede wszystkim jednak zawiera dokładny zapis wykładów wygłoszonych przez Tischnera w roku akademickim 1983/84, zrekonstruowany w oparciu o zachowane kasety i zapisy nagrań.
Przeczytaj wstęp tu
Dwa słowa od redakcji
Geneza i struktura Wykładów z filozofii człowieka Józefa Tischnera
(Zbigniew Stawrowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
O doniosłości Tischnerowskich wykładów o człowieku
(Adam Workowski). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Nota redakcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
1. Perspektywy badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2. Rozumienie człowieka – horyzont agatologiczny . . . . . . . . . . . . . . 31
3. Myślenie według wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
4. Miejsce człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
5. Człowiek jako byt dla siebie (Hegel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
6. Egzystencja i wartość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
7. Filozofia osoby – personalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
8. Próba syntezy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
9. Ciało ludzkie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
10. Problem wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
11. Duchowość człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222
12. Prolegomena chrześcijańskiej filozofii śmierci. . . . . . . . . . . . . . . . 255
Wykład 1. Plan zajęć (4 października 1983) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287
Wykład 2. Wstęp do filozofii człowieka (11 października 1983) . . . . . 289
Wykład 3. Ontologia człowieka. Materializm dialektyczny
(18 października 1983). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297
Wykład 4. Spór o istotę człowieka w marksizmie polskim
(25 października 1983). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317
Wykład 5. Pojęcie pracy w marksizmie (8 listopada 1983). . . . . . . . . . 337
Wykład 6. Aktywistyczne ujęcie osoby ludzkiej – Nietzsche
(15 listopada 1983) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352
Wykład 7. Koncepcja osoby u Schelera (22 listopada 1983) . . . . . . . . . 369
Wykład 8. Filozofia świadomości. Transcendentalne założenia
filozofii człowieka (29 listopada 1983) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378
Wykład 9. Badania transcendentalne Husserla. Ja transcendentalne
(6 grudnia 1983) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393
Wykład 10. Husserl – transcendentalna konstytucja sensu
(13 grudnia 1983) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399
Wykład 11. Husserl – „Ja transcendentalne” (20 grudnia 1983) . . . . . 410
Wykład 12. Heidegger – analityka egzystencjalna Dasein
(10 stycznia 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421
Wykład 13. Struktura osoby ludzkiej u Lévinasa
(17 stycznia 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430
Wykład 14. Problem wolności (24 stycznia 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . 443
Wykład 15. Wolność człowieka (14 lutego 1984). . . . . . . . . . . . . . . . . . 451
Wykład 16. Determinizm (21 lutego 1984). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463
Wykład 17. Determinizm, wolność, zniewolenie – podsumowanie
(28 lutego 1984). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473
Wykład 18. Rozum – myślenie (6 marca 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475
Wykład 19. Myślenie u Arystotelesa (13 marca 1984) . . . . . . . . . . . . . . 484
Wykład 20. Myślenie u Kanta (20 marca 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490
Wykład 21. Myślenie u Hegla (27 marca 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499
Wykład 22. Krytyka rozumu – Bergson i Scheler
(10 kwietnia 1984). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515
Wykład 23. Zagadnienie czasu (17 kwietnia 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . 527
Wykład 24. Filozofia czasu (22 maja 1984) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 529
Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546
1. Byt-dla-siebie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549
2. Aksjologiczny sens uznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556
3. W kręgu myśli marksistowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562
4. Ontologia Heideggera. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574
5. Wkład Husserla w filozofię człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589
6. Osoba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 597
Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612
Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 615
Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 626